powrót => STRONY HISTORYCZNE

® copyright reserved by Michał Czechowski


W latach 1109-22 Bolesław III "Krzywousty" podejmował szereg wypraw wojennych mających na celu trwałe opanowanie Pomorza i włączenia go do Polski. W 1119 r. podporządkował sobie wschodnią część Pomorza z Gdańskiem, a w 1122 r. zahołdował jego zachodnią część z Kołobrzegiem i Szczecinem. Od 1138 r. na mocy testamentu Bolesława III "Krzywoustego" Pomorze Gdańskie znalazło się w granicach dzielnicy senioralnej rządzonej przez jego najstarszego syna Władysława II "Wygnańca", a później kolejnych książąt zwierzchnich Polski oraz książąt krakowskich. W 2 połowie XII w. zależność Pomorza Gdańskiego od książąt rezydujących w Krakowie uległa osłabieniu, a faktyczna władza należała do namiestników książęcych z rodu Sobiesławowiców. Pierwotnie Pomorze Gdańskie obejmowało zapewne tereny
u ujścia Wisły do Morza Bałtyckiego z Gdańskiem, Białogardą, Świeciem oraz może Raciążem i Szczytnem, bez ziemi sławieńskiej i słupskiej, które znajdowały się w granicach Pomorza Zachodniego. Najprawdopodobniej już od czasu opanowania Pomorza Gdańskiego przez Bolesława III "Krzywoustego" nie stanowiło ono jednolitego organizmu politycznego i było rządzone przez różnych lokalnych dynastów. Pierwszy znany podział terytorium wschodniopomorskiego znany jest w 2 połowie XII w, kiedy składało się ono z dwóch dzielnic, gdańskiej rządzonej przez Sobiesława I, a później jego syna Sambora I oraz świecko-lubiszewskiej pod panowaniem Grzymisława. Największy zasięg terytorialny osiągnęło Pomorze Gdańskie w okresie rządów Świętopełka II "Wielkiego", który po zamordowaniu Leszka I "Białego" w Gąsawie
w 1227 r. ostatecznie uwolnił się od zwierzchnictwa książąt polskich. Początkowo opanował on ziemię raciąsko-szczytnieńską, następnie odebrał Duńczykom ziemie słupską i sławieńską, oderwał od Kujaw kasztelanię bydgoską, a od Wielkopolski ziemię nakielską i bydgoską. Jego potomkowie rządzili do 1294 r., kiedy to wraz ze zgonem Mściwoja II wygasła dynastia Sobiesławowiców. Pomorze Gdańskie odziedziczył książę wielkopolski i późniejszy król Przemysł II który włączył je w granice Królestwa Polskiego. Następnie dzielnica rządzona przez Władysława I "Łokietka" została w latach 1306-09 utracona na rzecz Brandenburgii oraz Zakonu Krzyżackiego.


władcy Pomorza Gdańskiego
w latach 1138-1308/09

 

      Pomorza Gdańskie jako część dzielnicy senioralnej
      rządzone przez namiestników
("princepsów")
,
      później zależne
od książąt krakowskich,
      a w latach 1210-12 od królów Danii
1138 - 1227
      Sobiesław I  2 poł. XII w. - ? 1178 lub ? 1187namiestnik w Gdańsku
      Grzymisław   przed 1188 - przed 1207namiestnik w Świeciu i Lubiszewie
      Sambor I                                                                        ?  1178 lub ? 1187 - ? 1207namiestnik w Gdańsku, później na całym Pomorzu Gdańskim
      Mściwój I   przed 1210 - 1213/20namiestnik na całym Pomorzu Gdańskim
      Świętopełk II "Wielki"       1213/20 - 1227namiestnik na całym Pomorzu Gdańskim
      niezależne księstwo 1227 - 1294
      Świętopełk II "Wielki" 1227 - 1266książę ("dux") w Gdańsku
      Sambor II 1233 - 1236 i 1239 - 1244  w Lubiszewie oraz 1252 - 1269  w Tczewie
      Racibor       ok.1233 - 1238, 1239 - 1244 i 1249 - 1266  w Białogardzie
      Mściwój II       ok.1250 - 1294w Świeciu, na całym Pomorzu Gdańskim od 1269
      Warcisław II 1266 - 1269w Gdańsku
      Pomorza Gdańskie połączone z Wielkopolską 1294 - 1300
      Przemysł II 1294 - 1296,  także król Polski
      Władysław I "Łokietek" 1296 - 1300także książę brzesko-kujawski, sieradzki, łęczycki, krakowski, sandomierski, książę Polski, później król
      Pomorza Gdańskie w granicach Polski 1300 - 1308/09
      Wacław II 1300 - 1305także książę krakowski, wielkopolski, król Polski i Czech
      Wacław III 1305 - 1306,  także król Polski, Czech i Węgier
      Władysław I "Łokietek"  (ponownie) 1306 - 1308/09
      ziemie Pomorza Gdańskiego podzielone pomiędzy
      Brandenburgię (ziemie słupska i sławieńska) oraz
      państwo Zakonu Krzyżackiego (pozostała część
      księstwa z Gdańskiem, Świeciem i Tczewem)
    od 1308/09

Pomorze Gdańskie
od 2 połowy XII w. do 1308/09

 

powiększ => Pomorze Gdańskie od 2 połowy XII w. do po 1198 2 połowa XII w.-po 1198

Podział Pomorza Gdańskiego na dwie
części :
- gdańską (Sobiesława I, a później 
  Sambora I)
świecko-lubiszewską (Grzymisława)
Ziemie sławieńska i słupska należały zapewne do Pomorza Zachodniego, 
a przed 1194 r. zostały odziedziczone przez książąt wielkopolskich Bolesława
i Władysława III "Laskonogiego".
powiększ => Pomorze w latach po 1198-około 1207 po 1198-około 1207

Pomorzem Gdańskim rządził Sambor I jako namiestnik ("princeps") książąt krakowskich, który opanował po śmierci Grzymisława ziemię świecko-lubiszewską.
W ziemiach sławieńskiej, słupskiej oraz
raciąsko-szczytnieńskiej prawdopodobnie panowali książęta wielkopolscy, a później dwie pierwsze z nich zajęli Duńczycy.
powiększ => Pomorze Gdańskie w latach około 1207-1213/16 około 1207-1213/16

Pomorze Gdańskie powiększone 
o należącą do Kujaw kasztelanię wyszogrodzką pozostawało pod rządami Sambora I a następnie jego brata Mściwoja I. Ziemie sławieńska i słupska były rządzone przez Duńczyków, a raciąsko-szczytnieńska przez Władysława III "Laskonogiego" ks.wielkopolskiego.
powiększ => Pomorze w latach 1213/16-około 1225 1213/16-około 1225

Pomorze Gdańskie rządzone przez
Mściwoja I, a następnie Świętopełka II "Wielkiego", który zajął ziemię raciąsko-szczytnieńską należącą do Władysława III "Laskonogiego" ks.wielkopolskiego.
powiększ => Pomorze Gdańskie w latach około 1225-około 1233 około 1225-około 1233

Pomorze Gdańskie stanowiło jedno księstwo pod rządami Świętopełka II "Wielkiego"
panującego także w imieniu młodszych braci Warcisława I, Sambora II i Racibora, który zdobył on na Duńczykach ziemię słupską.
powiększ => Pomorze Gdańskie w latach około 1233-1234/35 około 1233-1234/35

Podział Pomorza Gdańskiego na trzy
dzielnice :
- gdańską (Świętopełka II "Wielkiego")
lubiszewską (Sambora II)
- białogardzką (Racibora)
Jednocześnie książę gdański był zwierzchnikiem młodszych braci.
W 1227 r. Świętopełk II "Wielki" ks.gdański zrzucił zwierzchnictwo księcia krakowskiego stając się niezależnym władcą.
powiększ => Pomorze Gdańśkie w latach 1234/35-około 1239 1234/35-około 1239

Podział Pomorza Gdańskiego na trzy dzielnice :
- gdańską (Świętopełka II "Wielkiego")
- lubiszewską (Sambora II)
- białogardzką (Racibora)
W latach 1234/35 Świętopełk II "Wielki" uzyskał kasztelanię bydgoską od swojego szwagra ks.wielkopolskiego Władysława Odonica, a w latach 1236-39 opanował przejściowo dzielnice młodszych braci stając się jedynowładcą na Pomorzu Gdańskim.
powiększ => Pomorze Gdańskie w latach około 1239-1242 około 1239-1242

Podział Pomorza Gdańskiego na trzy dzielnice :
- gdańską (Świętopełka II "Wielkiego")
- tczewską (Sambora II)
- białogardzką (Racibora)
W 1239 r. Świętopełk II "Wielki" ks.gdański utracił kasztelanię bydgoską na rzecz Kazimierza I ks.kujawskiego natomiast około tego roku uzyskał ziemię nakielską kosztem Wielkopolski. Dodatkowo w latach 1236/40  opanował ziemię sławieńską będącą
w granicach księstwa szczecińskiego.
powiększ => Pomorze Gdańskie w latach 1242-1243 1242-1243

Podział Pomorza Gdańskiego na trzy dzielnice :
- gdańską (Świętopełka II "Wielkiego")
- tczewską (Sambora II)
- białogardzką (Racibora)
W 1242 r. Świętopełk II "Wielki" ks.gdański utracił kasztelanię wyszogrodzką na rzecz Kazimierza I ks.kujawskiego.
powiększ => Pomorze Gdańskie w latach 1243-1244 1243-1244

Podział Pomorza Gdańskiego na trzy dzielnice :
- gdańską (Świętopełka II "Wielkiego")
- tczewską (Sambora II)
- białogardzką (Racibora)
W 1243 r. Świętopełk II "Wielki" ks.gdański utracił ziemię nakielską odzyskaną przez
ks.wielkopolskich Przemysła I 
i Bolesława "Pobożnego" 
powiększ => Pomorze Gdańskie w latach 1244-1249 1244-1249

Pomorze Gdańskie pozostawało w całości pod rządami Świętopełka II "Wielkiego"
który wypędził młodszych braci z ich dzielnic.
powiększ => Pomorze Gdańskie w latach 1249-1252 1249-1252

Podział Pomorza Gdańskiego na dwie
dzielnice, a faktycznie stanowiło jedną
całość :
- gdańską (Świętopełka II "Wielkiego")
- białogardzką (Racibora)
W 1249 r. Racibor odzyskał na mocy ugody 
z bratem swoją dzielnicę, jednak pozostawał
w całkowitej zależności od Świętopełka,
a jego księstwo stanowiło faktycznie część
dzielnicy gdańskiej.
powiększ => Pomorze Gdańskie w latach 1252-1264 1252-1264

Podział Pomorza Gdańskiego na cztery, 
a faktycznie na trzy dzielnice :
- gdańską (Świętopełka II "Wielkiego")
- szczytnieńsko-raciąską (Mściwoja II)
- tczewską (Sambora II)
- białogardzką (Racibora, a faktycznie
  Świętopełka II)
W 1252 r. Sambor II odzyskał swoje księstwo powiększone w części zachodniej, założył nową stolicę w Tczewie i stał się władcą niezależnym. Około 1253 r. Świętopełk wydzielił najstarszemu synowi Mściwojowi II dzielnicę ze stolicą w Szczytnie. 
powiększ => Pomorze Gdańskie w latach 1264-1266 1264-1266

Podział Pomorza Gdańskiego na cztery, 
a faktycznie na trzy dzielnice :
- gdańską (Świętopełka II "Wielkiego")
- świecką (Mściwoja II)
- tczewską (Sambora II)
- białogardzką (Racibora, a faktycznie
  Świętopełka II)
W 1264 r. Mściwój II zbuntował się przeciw ojcu Świętopełkowi, opanował ziemię świecką, włączając ją do swojego księstwa.
powiększ => Pomorze Gdańskie w latach 1266-1269 1266-1269

Po śmierci Świętopełka II "Wielkiego" ks.gdańskiego podział Pomorza Gdańskiego na trzy dzielnice :
- gdańską (Warcisława II)
- świecką (Mściwoja II)
- tczewską (Sambora II)
Ziemia sławieńska została utracona na rzecz Barnima I "Dobrego" ks.szczecińskiego,
natomiast Racibor zbiegł do Krzyżaków,
a jego ziemie stały się ostatecznie częścią
księstwa gdańskiego.
powiększ => Pomorze Gdańskie w latach 1269-1271 1269-1271

Pomorze Gdańskie pozostawało pod rządami Mściwoja II, który usunął stryja Sambora II 
z dzielnicy tczewskiej, a brata Warcisława II
z księstwa gdańskiego. Ziemię sławieńską
przejął od księcia szczecińskiego Wisława II ks.Rugii, który w tym samym roku opanował
również ziemię słupską.
powiększ => Pomorze Gdańskie w latach 1271-1274 1271-1274

Pomorze Gdańskie stanowiło jedno księstwo rządzone przez Mściwoja II, który zdobył kasztelanię wyszogrodzką na Siemomyśle ks.inowrocławskim. Ziemie sławieńska
i słupska nadal pozostawały poza granicami księstwa, rządzone przez Wisława II ks.Rugii.
powiększ => Pomorze Gdańskie w latach 1274-1282 1274-1282

Pomorze Gdańskie wraz z kasztelanią wyszogrodzką i ziemią słupską było jednym księstwem pod rządami Mściwoja II, który 
w 1282 r. utracił on na rzecz Zakonu Krzyżackiego Żuławy Wiślane i ziemię gniewską. Ziemia sławieńska pozostawała
do 1277 r. pod władzą Wisława II k.Rugii,
a następnie kupili ją mrgr.brandenburscy
Jana II, Ottona IV "ze Strzałą" i Konrada I. 
powiększ => Pomorze Gdańskie w latach 1282-1283 1282-1283

Pomorze Gdańskie wraz z kasztelanią wyszogrodzką i ziemią słupską było jednym księstwem pod rządami Mściwoja II, który 
w 1282 r. utracił on na rzecz Zakonu Krzyżackiego Żuławy Wiślane i ziemię gniewską. Ziemia sławieńska nadal była rządzona przez Brandenburczyków. 
powiększ => Pomorze Gdańskie w latach 1283-1296 1283-1296

Pomorze Gdańskie wraz z kasztelanią wyszogrodzką oraz ziemiami słupską
i sławieńską stanowiło jedno księstwo rządzone przez Mściwoja II, a po jego bezpotomnej śmierci w 1294 r. przez Przemysła II ks.wielkopolskiego i kr.Polski.

powiększ => Pomorze Gdańskie w latach 1296-1301

1296-1301

Po śmierci Przemysła II Pomorze Gdańskie bez kasztelani wyszogrodzkiej, która wróciła
do Kujaw znalazło się pod rządami Władysława I "Łokietka" ks.brzesko-
kujawskiego, a po jego wygnaniu w 1300 r. Wacława II kr.Czech i Polski.
powiększ => Pomorze Gdańskie w latach 1301-1302 1301-1302

Pomorze Gdańskie bez ziemi sławieńskiej stanowiło część Królestwa Polskiego rządzonego przez Wacława II kr.Czech.
Ziemia sławieńska została czasowo opanowana przez Sambora ks.rugijskiego.
powiększ => Pomorze Gdańśkie w latach 1302-1306 1302-1306

Zjednoczenie całego Pomorza Gdańskiego pod rządami królów czeskich Wacława II, 
a od 1305 r. Wacława III, którzy byli także królami Polski.
powiększ => Pomorze Gdańskie w latach 1306-1307 1306-1307

Pomorze Gdańskie bez ziemi sławieńskiej opanowanej przez biskupa kamieńskiego, 
a później margrabiów brandenburskich
stanowiło część władztwa Władysława I "Łokietka" ks.Polski.
powiększ => Pomorze Gdańskie w latach 1307-1308/09 1307-1308/09

Pomorze Gdańskie bez ziemi sławieńskiej
oraz słupskiej pozostawało w granicach
jednoczącego się państwa polskiego.
W ziemiach sławieńskiej i słupskiej rządzili margrabiowie brandenburscy, a w latach 1316/17 przekazali je Warcisławowi IV
księciu zachodniopomorskiemu 
z Wołogoszczy. W latach 1308/09 pozostała część księstwa wraz z Gdańskiem, Świeciem
i Tczewem została podstępem zajęta przez Zakon Krzyżacki.