powrót => STRONY HISTORYCZNE

® copyright reserved by Michał Czechowski


Państwa Outremeru ("Kraju za morzem") powstały na terenach Bliskiego Wschodu (Palestyny, Syrii i Cylicji) w efekcie zwycięstw I wyprawy krzyżowej, trwającej w latach 1095-1099. Były to cztery państwa farnkijskie założone przez wodzów krucjaty, Gotfreda z Buillon, Boemunda I z Hauteville, Baldwina II z Bouillon
i Rajmunda I z Saint Gilles :

oraz ormiańskie

Przeprowadzona w latach 1190-1192 III wyprawa krzyżowa zapoczątkowała istnienie w tym rejonie kolejnego państwa frankijskiego -

To ostatnie państwo przetrwało do końca XV w. i był ostatnim terytorium opanowanym przez krzyżowców we wschodniej części basenu Morza Śródziemnego.

 

Królestwo Jerozolimskie [1099-1291] -» mapa

Państwo powstałe na terenie Palestyny w 1099 r. po opanowaniu jej przez wojska I krucjaty. Terytorium królestwa obejmowało pierwotnie Jerozolimę wraz z portem w Jaffie oraz kilka miast na wybrzeżu i kilka zamków w górach. Ponieważ na jego terenie znajdowały się święte miejsca Królestwo Jerozolimskie utrzymywało hegemonię nad wszystkimi państwami Franków. Pierwszym władcą Jerozolimy został wybrany przez wodzów I krucjaty książę Dolnej Lotaryngii Gotfryd z Bouillon. Nie przyjął on tytułu króla lecz mianował się "obrońcą Grobu Świętego" ("(Advocatus Sancti Sepulchri"). Jego brat i następca Baldwin I został w 1100 r. koronowany w Betlejem na pierwszego króla Jerozolimy. Król Baldwin I znacznie poszerzył terytorium królestwa. W 1104 r. opanował przy współudziale floty genuańskiej ważny port Akkę (Akrę), która w przyszłości stanie się stolicą odnowionego Królestwa Jerozolimskiego, zdobył Sydon i Bejrut, a także podporządkował sobie pozostałe państwa chrześcijańskie jako lenna : Hrabstwo Edessy, Księstwo Antiochii oraz Hrabstwo Trypolisu. W 1118 r. kolejnym władcą królestwa został hrabia Edessy Baldwin II z Bourg. Pomimo kilkakrotnego pojmania przez Seldżuków, z powodzeniem rozwijał królestwo. W 1124 zdobył i włączył do królestwa Tyr. Po jego śmierci w 1131 r. korona przeszła na córkę Melisandę i jej męża hrabiego Andegawenii, Fulka z Gâtinais. Sukcesorami Fulka i Melisandy byli jego synowie Baldwin III i Amalryk I oraz wnuk Baldwin IV "Trędowaty". Bezpotomna śmierć tego ostatniego w 1185 r. zakończyła okres panowania dynastii z Gâtinais. Kolejnymi sukcesorkami korony Królestwa Jerozolimskiego zostały córki króla Amalryka I, Sybilla i Izabela I, które wraz ze swymi mężami : Witem (Gwidonem) z Lusignan, Konradem I z Montferratu, Henrykiem I z Szampanii oraz Amalrykiem II z Lusignan oraz dziećmi Baldwinem V i Marią sprawowały rządy w latach 1185-1212. W 1181 roku książę Antiochii, Renald z Châtillon, samowolnie zerwał zawieszenie broni z sułtanem Egiptu An Nasirem Salah ad-Dinem (Saladynem). W 1182 roku wysłał swoją flotę drogą lądową do Zatoki Akaba, skąd rozpoczęła ona działania wojenne na Morzu Czerwonym. Między innymi napadnięto na samo serce Islamu, Mekkę. Wywołało to natychmiastową reakcję świata muzułmańskiego, który zjednoczył się pod wodzą sułtana Saladyna. Sułtan Saladyn zażądał wypłacenia odszkodowania i zwrotu łupów zagrabionych przez Renalda. W lipcu 1187 r. wojska Franków pod wodzą króla Wita z Lusignan zostały rozgromione przez armię sułtana Egiptu w bitwie pod Hittin. Do końca 1187 r. muzułmanie opanowali całe terytorium Królestwa Jerozolimskiego łącznie ze stolicą, za wyjątkiem Tyru, który skutecznie obronił późniejszy regent Konrad I z Montferratu. Klęska pod Hittin i zdobycie Jerozolimy wywołały nowy wybuch krucjatowego entuzjazmu. W 1190 r. wyruszyła III krucjata pod wodzą trzech najpotężniejszych monarchów Europy Zachodniej : cesarza Fryderyka I "Barbarossy", króla Francji Filipa II August i króla Anglii Ryszarda I "Lwie Serce". Jej efektem było opanowanie w 1191 r. Akki, Cezarei, Jaffy, Cypru oraz restauracja Królestwa Jerozolimskiego, którego stlolicą została Akka. W 1205 r. korona królewska przypadła Marii, córce Izabeli I i Konrada I z Montferratu, żonie Jana I z Brienne regenta łacińskiego cesarstwa w Konstantynopolu, a następnie jej córce Izabeli II, żonie cesarza Fryderyka II Hohenstaufa. W 1228 r. cesarz Fryderyk II wyprawił się do Ziemi Świętej, gdzie w następnym roku zawarł traktat z sułtanem Egiptu Al-Kamilem Muhammadem na mocy którego odzyskano Jerozolimę, Betlejem i Nazaret. W 1244 r. Jerozolima została ostatecznie utracona, zdobyta przez Turków z Chorezmu, najemników w służbie sułtana Egiptu i Damaszku As-Saliha Ajjuba. Kolejni władcy Królestwa Jerozolimskiego z dynastii Hohenstaufów Konrad II (król Niemiec jako Konrad IV) i jego syn Konrad III (Konradyn) niewiele zajmowali się jego sprawami, koncentrując uwagę na swoich domenach w Niemczech i Włoszech. Po bezpotomnej śmierci Konradyna, ściętego w 1268 r. w Neapolu na rozkaz Karola I Andegaweńskiego korona przypadła rządzącej na Cyprze dynastii z Poitiers-Lusignan. Od tego czasu aż do opanowania Akki w 1291 r. przez wojska mameluckiego sułtana Egiptu Al-Aszrafa Chalila Królestwo Jerozolimskie było złączone unią personalną z Królestwem Cypru.

   
  
Dynastia z Boulogne
  1099-1100   Gotfryd z Bouillon  (książę Dolnej Lotaryngii;
                    przyjął tytuł "obrońcy Grobu Świętego")  

  1100-1118   Baldwin I  (brat; hrabia Edessy, pierwszy król
                    Jerozolimy)

  Dynastia z Rethel
  1118-1131   Baldwin II z Bourg (hrabia Edessy)
                   
regencja :
                   
1123          Eustachy Garnier, baron Sydonu
                   
1123-1124  Wilhelm Bures
                   
1130         
Alicja (córka Baldwina II)
 
1131-1153   Melisanda  (córka)
                   
regencja :
                   
1135-1136 
Alicja (siostra)
  
  Dynastie z Gâtinais (Andegaweńska), z Montferratu,
  z Lusignan i z Szampanii

  1131-1143   Fulko  (mąż Melisandy; rządził wraz z żoną;
                    hrabia Andegawenii jako Fulko V)
 
1143-1163   Baldwin III  (syn; rządził wraz z matką Melisandą
                    do 1153r.)
 
1163-1174   Amalryk I  (brat)
 
1174-1185   Baldwin IV "Trędowaty"  (syn)
                   
regencja :
                   
1174-1177  Rajmund III hrabia Trypolisu
                   
1183-1184  Wit (Gwidon) z Lusignan

  1185-1186   Baldwin V  (syn Sybilli, córki Amalryka I
                    i Wilhelma z Montferratu hrabiego Jaffy i Askalonu)
                   
regencja :
                   
1185-1186  Rajmund III hrabia Trypolisu
  
  1186-1190   Sybilla  (córka Amalryka I)
  
  1186-1192   Wit (Gwidon) z Lusignan  (2 mąż Sybilli; do 1190r.
                    rządził wraz z żoną; król Cypru)  

  1192-1205   Izabela I  (córka Amalryka I)  

  1192           Konrad I z Montferratu  (2 mąż Izabeli I;
                    rządził wraz z żoną)  

  1192-1197   Henryk I z Szampanii  (3 mąż Izabeli I;
                    rządził wraz z żoną)

  1197-1205   Amalryk II z Lusignan  (4 mąż Sybilli; brat Wita
                    króla Jerozolmy; rządził wraz z żoną;
                    król Cypru jako Amalryk I)  

  1205-1212   Maria  (córka Izabeli I i Konrada I)
                   
regencja :
                   
1205-1210  Jan z Ibelinu i Bejrutu,
                                     konetabl jerozolimski, bajlif Cypru

  Dynastia z Brienne
  1210-1212   Jan I z Brienne  (mąż Marii; rządził wraz z żoną;
                    w latach 1231-1237 regent łacińskiego cesarstwa
                    w Konstantynopolu)
 
1212-1228   Izabela II  (córka)
                   
regencja :
                   
1212-1225
 
Jan I z Brienne (ojciec)

 
Dynastia Hohenstaufów
  1225-1228   Fryderyk  (mąż Izabeli II; rządził wraz z żoną;
                    król Niemiec i cesarz jako Fryderyk II,
                    król Obojga Sycylii jako Fryderyk I
                    książę Szwabii jako Fryderyk IV)
 
1228-1254   Konrad II  (syn; król Niemiec jako Konrad IV,
                    król Obojga Sycylii jako Konrad I,
                    książę Szwabii jako Konrad III)
                   
regencja :
                    1228-1243
  Fryderyk II (ojciec; cesarz)
                   
1243-1246  Alicja z Szampanii (królowa Cypru)
                   
1246-1253  Henryk I z Lusignan (król Cypru)
                   
1253-1254  Plaisencja z Poitiers (królowa Cypru)
 
1254-1268   Konrad III (Konradyn)  (syn; król Obojga Sycylii
                    jako Konrad II, książę Szwabii jako Konrad IV)
                   
regencja :
                   
1254-1261  Plaisencja z Poitiers (królowa Cypru)
                   
1261-1264  Izabela z Lusignan (córka Hugona I
                                    króla Cypru)
                   
1264-1268  Hugo z Poitiers-Lusignan
                                    
(król Jerozolimy jako Hugo I oraz Cypru
                                     jako Hugo III "Wielki")


 
Dynastia z Poitiers-Lusignan
  1268-1284   Hugo I (prawnuk Izabeli I i Henryka I;
                    król Cypru jako Hugo III "Wielki")
 
1284-1285   Jan II  (syn; król Cypru jako Jan I)
 
1285-1291   Henryk II  (brat; król Cypru)
  
 
1291           Mamelucy z Egiptu zdobywają stolicę Królestwa
                    Jerozolimskiego Akkę


 

Księstwo Antiochii [1099-1268] -» mapa

Antiochia zdobyta w 1098 r. przez wojska I krucjaty stała się w następnym roku stolicą księstwa założonego przez Boemunda I z Hauteville, syna Roberta Giuscarda normańskiego księcia Apulii. Boemund I walczył z muzułmanami oraz Bizancjum o niezawisłość państwa. W 1108 r. został pokonany pod Dyrrachium i zmuszony przez cesarza bizantyjskiego Aleksego I do podpisania traktatu, z którego wynikało, że po śmierci Boemunda księstwo będzie lennem cesarstwa. Jego siostrzeniec Tankred sprawujący regencję w państwie w imieniu nieletniego Boemunda II dzięki pomocy władców Królestwa Jerozolimskiego i Hrabstwa Trypolisu skutecznie przeciwstawiał się ekspansji bizantyjskiej. Kolejny regent Antiochii Roger z Salerno odparł w 1113 r. najazd Seldżuków lecz w 1119 r. poległ w bitwie z muzułmanami pod Sarmadą. Ostatnim z władców sprawujących rządy w imieniu księcia Boemunda II był król Jerozolimy Baldwin II. Samodzielne rządy Boemunda II trwały tylko 4 lata i zakończyły się wraz z jego śmiercią w 1130 r. Ponieważ jego córka i dziedziczka Konstancja była dzieckiem, zatem w latach 1130-1136 regencję w księstwie sprawują ponownie władcy Królestwa Jerozolimskiego : Baldwin II oraz Fulko z Gâtinais. Następnie w latach 1136-1149 i 1153-1160 rządzą w Księstwie Antiochii dwaj kolejni mężowie Konstancji, Rajmund z Poitiers i Renald z Châtillon. Po wymarciu dynastii z Hauteville władcami księstwa zostali przedstawiciele francuskiego rodu możnowładczego z Poitiers. W 1201 r. Boemund IV "Jednooki" połączył w swoim ręku władzę nad Księstwem Antiochii i Hrabstwem Trypolisu. Od tego czasu oba państwa frankijskie pozostawały w unii personalnej pod panowaniem dynastii z Poitiers. Terytorium księstwa stale się kurczyło, a w 1268 r. wojska mameluckiego sułtana Egiptu Az-Zahira Bajbarsa zdobyły Antiochię. Boemundowi VI został tylko Trypolis.

  
 
Dynastia z Hauteville
  1099-1111   Boemund I  (syn Roberta Guiscarda księcia Apulii;
                   
regencja :
                   
1100-1103 i 1105-1111 
Tankred (siostrzeniec)
 
1111-1130   Boemund II  (syn Boemunda I); w latach 
                   
regencja :
                   
1111-1112  Tankred
(siostrzeniec Boemunda I)
                   
1112-1119  Roger z Salerno
(wnuk Wilhelma
                                     z Hauteville brata Roberta Guiscarda
                                     księcia Apulii)
                   
1119-1126 Baldwina II (król Jerozolimy)

 
1130-1163   Konstancja  (córka Boemunda II)
                   
regencja :
                   
1130-1131  Baldwin II
(król Jerozolimy)
                   
1131-1136  Fulko
(król Jerozolimy)
                   
1149-1150  Baldwin III (król Jerozolimy)

 
1136-1149   Rajmund z Poitiers  (1 mąż Konstancji;
                    rządził wraz z żoną)  

 
1153-1163   Renald z Châtillon  (2 mąż Konstancji;
                    rządził wraz z żoną)
  
  Dynastia z Poitiers
  1163-1201   Boemund III "Jąkała" (syn Rajmunda z Poitiers)
 
1201-1216   Boemund IV "Jednooki"  (syn; hrabia Trypolisu)
 
1216-1219   Rajmund Rupen  (bratanek)
  1219-1233   Boemund IV "Jednooki"  (ponownie)
  1233-1252   Boemund V  (syn; hrabia Trypolisu)
  1252-1268   Boemund VI  (syn; hrabia Trypolisu)


   1268         
Mamelucy z Egiptu zdobywają Antiochię

 

Hrabstwo Edessy [1098-1150] mapa

Pierwsze państwo frankijskie powstałe w efekcie zwycięstw I krucjaty, założone w 1098 r. przez jednego z jej uczestników Baldwina I, brata Gotfryd z Bouillon, księcia Dolnej Lotaryngii i regenta Królestwa Jerozolimskiego. Położone po obu brzegach górnego Eufratu było najbardziej narażone na ataki muzułmańskie. Po otrzymaniu korony królewskiej w 1100 r. Baldwin I przekazał swoje hrabstwo Baldwinowi II z Bourg, który z kolei w 1118 r. objął tron w Królestwie Jerozolimskim oddając Edessę Joscelinowi I z Courtenay. W 1144 r. Imad ad-Din Zanki turecki atabeg z Mosulu pod nieobecność Joscelina II opanował Edessę wraz z częścią hrabstwa. Próba odzyskania utraconej stolicy nie powiodła się i zakończyła pojmaniem i uwięzieniem hrabiego w Aleppo aż do śmierci w 1159 r. Jego żona w 1150 r. odsprzedała pozostałą część władztwa cesarzowi Manuelowi I Komnenowi, lecz już w 1151 r. ziemie te zostały opanowana przez władców muzułmańskich : Masuda I sułtana z Ikonium, księcia Mardinu Timurtasza oraz władcę Syrii Nur ad-Dina Mahmuda.

  
 
Dynastia z Boulogne
  1098-1100   Baldwin I  (król Jerozolimy)

 
Dynastia z Rethel
  1100-1118   Baldwin II z Bourg  (król Jerozolimy)
                   
regencja :
                   
1104-1108 
Tankred, (siostrzeniec Boemunda I
                                     z Hauteville, księcia Antiochii)  


 
Dynastia z Courtenay
  1119-1131   Joscelin I
  1131-1150   Joscelin II  (syn)

 
1144           Imad ad-Din Zanki turecki atabeg z Mosulu
                    zdobywa Edessę wraz z częścią hrabstwa
  1150           Pozostała część hrabstwa zostaje odsprzedana
                    Manuelowi I Komnenowi cesarzowi bizantyjskiemu
  1151           Muzułmanie ostatecznie opanowują bizantyjską
                    część dawnego Hrabstwa Edessy, która zostaje
                    podzielona na trzy części pomiędzy :
                    Masuda I sułtana Ikonium,
                    Timurtasza księcia Mardinu oraz
                    Nur ad-Dina Mahmuda władcę Syrii


 

Hrabstwo Trypolisu [1102 (09)-1289] -» mapa

Ostatnie z państw frankijskich powstałych na Bliskim Wschodzie w konsekwencji zwycięstwa I krucjaty. Jego zalążkiem stało się terytorium wokół miasta Tortosa (Antartus) zdobytego w 1102 r. przez jednego z wodzów wyprawy krzyżowej możnego z południowej Francji, hrabiego Tuluzy Rajmunda z Saint Gilles. Pierwszym hrabią Trypolisu został syn Rajmunda I, Bertrand. Hrabia Rajmund III odegrał znaczącą rolę w historii Królestwa Jerozolimskiego, dwukrotnie sprawując regencję, w latach 1174-1177 i 1185-1186 za panowania królów Baldwina IV "Trędowatego" i Baldwina V. Do 1187 r. hrabstwo pozostawało pod rządami dynastii z Tuluzy, by następnie przejść pod panowanie książąt Antiochii z rodu z Poitiers. W latach 1201-1268 Trypolis i Antiochia złączone były unią personalną. W 1289 r. mamelucki sułtan Egiptu Al-Mansur Kalawun zajął Trypolis kładąc ostatecznie kres niezawisłości hrabstwa.

 
 
Dynastia z Tuluzy

  1102-1105   Rajmund I z Saint Gilles  (hrabia Tortosy, 
                    hrabia Tuluzy jako Rajmund IV)
 
1105-1109   Alfons Jordan (syn; hrabia Tortosy,
                    później hrabia Tuluzy)
                   
regencja :
                   
1105-1109  Wilhelm z Cerdagne
  
  1109-1112   Bertrand  (syn Rajmunda I; pierwszy hrabia Trypolisu)
 
1112-1137   Pons  (syn)
  1137-1152   Rajmund II  (syn)
 
1152-1187   Rajmund III  (syn)

 
Dynastia z Poitiers
  1187-1233   Boemund IV "Jednooki"  (książę Antiochii)
 
1233-1252   Boemund V  (syn; książę Antiochii)
  1252-1275   Boemund VI  (syn; książę Antiochii)
  1275-1287   Boemund VII  (syn)
  1287-1289   Łucja  (siostra)

 
1289           Mamelucy z Egiptu zdobywają Trypolis

 

Królestwo Cypru [1192-1489] -» mapa

Państwo powstałe w efekcie działań militarnych III krucjaty. W czerwcu 1191 r. w drodze do Ziemi Świętej król Anglii Ryszard I "Lwie Serce" zdobył Cypr rządzony przez samozwańczego cesarza Izaaka Komnena, by go następnie sprzedać zakonowi Templariuszy. W 1192 r. od Templariuszy odkupił Cypr były król Jerozolimy Wit (Gwidon) z Lusignan i stał się założycielem państwa. Po śmierci Wita w 1194 r. Królestwo Cypru odziedziczył jego brat Amalryk I, który również rządził w Jerozolimie jako Amalryk II. Przez kolejne sześćdziesiąt dwa lata państwem cypryjskim rządzili jego potomkowie, a po ich wygaśnięciu w 1267 r. przedstawiciele spokrewnionego z nimi władającego Antiochią rodu z Poitou. W 1269 r. król Hugo III "Wielki" został władcą pozostałości dawnego Królestwa Jerozolimskiego ze stolicą w Akce. Jego dwaj następcy
i synowie Jan I i Henryk II byli do 1291 r. ostatnimi władcami sprawującymi rządy w połączonych królestwach Cypru i Jerozolimy. Po utracie posiadłości na kontynencie władztwo dynastii z Poitiers-Lusignan ograniczało się wyłącznie do Cypru. W latach 1342-1344 oraz 1373-1375 przedstawiciele rodu panującego w Królestwie Cypru w osobach Konstantyna III (II) i Leon VI (V) rządzili leżącym w Cylicji Królestwem Armenii Mniejszej. W 1365 r. wojska króla Piotra I opanowały przejściowo Aleksandrię leżącą w delcie Nilu w Egipcie. W latach 1424-1426 memelucki sułtan z Egiptu Al-Aszraf Barsbaj zorganizował trzy wyprawy wojenne na Cypr, które zakończyły się pojmaniem króla Janusa (Jana II) oraz zahołdowaniem wyspy. Również syn i następca Janusa, król Jan II (III) uznał się za lennika sułtana Egiptu, a jego śmierć w 1458 r. zapoczątkowała rywalizację o tron cypryjski pomiędzy córką Karoliną a nieślubnym synem Jakubem II "Bękartem". Zwyciężył ten ostatni obejmując w 1464 r. władzę na Cyprze. Ostatni z męskich potomków dynastii z Poitiers-Lusignan król Jakub III był jedynie władcą tytularnym i zmarł w niemowlęctwie. W jego zastępstwie oraz po śmierci władzę w królestwie sprawowała matka, wdowa po Jakubie II, pochodząca z Wenecji Katarzyna Cornaro. Za jej panowania Cypr przeszedł pod protektorat Wenecji, a po abdykacji w 1489 został włączony do Republiki Weneckiej. Taki stan utrzymywał się do 1571 r. kiedy to wyspa została opanowana przez wojska Selima II sułtana tureckiego z dynastii Osmanów.


 
Dynastia z Lusignan
  1192-1194   Wit (Gwidon) z Lusignan  (król Jerozolimy)
 
1194-1205   Amalryk I (brat; król Jerozolimy jako Amalryk II)
  
1205-1218   Hugo I (syn)
 
1218-1253   Henryk I (syn)
 
1253-1267   Hugo II (syn)

 
Dynastia z Poitiers-Lusignan
  1267-1284   Hugo III "Wielki" (syn Boemunda IV "Jednookiego"
                    księcia Antiochii i Izabeli, córki Hugona I;
                    król Jerozolimy jako Hugo I)
 
1284-1285   Jan I (syn; król Jerozolimy jako Jan II)
 
1285-1306   Henryk II (brat; król Jerozolimy)
 
1306-1310   Amalryk II (brat; regent Królestwa Cypru)
 
1310-1324   Henryk II (ponownie)
 
1324-1359   Hugo IV (bratanek)
 
1359-1369   Piotr I (syn)
 
1369-1382   Piotr II "Gruby" (syn)
 
1382-1398   Jakub I (syn Hugona IV)
 
1398-1432   Janus (Jan II) (syn)
 
1432-1458   Jan II (III) (syn)
 
1458-1464   Charlotta (Karolina) (córka)
 
1464-1473   Jakub II "Bękart" (brat)
 
1473-1474   Jakub III (syn)
 
1473-1489   Katarzyna Cornaro (matka; abdykowała)

 
1489           Wenecjanie zajmują Cypr
  1571           Turcy opanowują Cypr

 

Księstwo (Królestwo) Armenii Mniejszej [1080 (1198)-1375] -» mapa

Państwo znajdujące się na dawnych terenach muzułmańskich, odzyskanych przez Bizancjum w 2 połowie X w. Wtedy to do Cylicji zaczęli napływać emigranci z północy z ojczystej ziemi Ormian leżącej między jeziorem Wan a Kaukazem. Po przełamaniu granicy Cesarstwa Bizantyjskiego w Anatolii przez Seldżuków w 2 połowie XI w. wodzowie armeńscy stworzyli na tych terenach kilka organizmów państwowych jedynie formalnie zależnych od Bizancjum. W jednym z księstw leżących w Cylicji objął panowanie ród Rupenidów, którego założycielem był Rupen I, według niektórych źródeł uważany za syna Gagika II ostatniego króla podbitej przez Bizantyńczyków Armenii. Najwybitniejszym władcą tej dynastii był Leon II "Wspaniały", który w 1198 r. koronował się w Tarsie na króla Armenii Mniejszej. Władcy Armenii Mniejszej ułatwili przejście
I krucjacie a następnie ściśle współpracowali z panującymi w poszczególnych państwach założonych przez krzyżowców. W 1226 r. w Królestwie Armenii Mniejszej doszła do władzy dynastia Hetumidów. 
Byli oni baronami Lampronu i Barbaronu terytoriów leżących na południowy-zachód od księstwa Rupenidów. Hetum I "Wielki" walcząc z muzułmanami sprzymierzył się z napływającymi ze wschodu Momgołami.
Po ich klęsce w 1260 r pod Ajn Dżalut w bitwie z wojskami mameluckiego sułtana Egiptu Az-Zahira Bajbarsa, Królestwo Armenii Mniejszej oraz państwa frankijskie na Bliskim Wschodzie znalazły się w niebezpieczeństwie. Kampania mameluków w 1266 r. zakończyła się klęską Ormian i wzięciem do niewoli syna króla Hetuma, Leona. Na mocy zawartego w 1268 r. w Antiochii traktatu Hetum I poddał sułtanowi sześć swoich fortec. Kolejny władca Leon III także był sojusznikiem Mongołów, których popierał przeciw sułtanowi Egiptu, lecz po klęsce ilchana Abagi w bitwie pod Himsem w 1281 r. zaczął szukać porozumienia ze swoim przeciwnikiem. W 1285 r. został wynegocjowany rozejm gwarantujący nienaruszalność terytoriów obu państw, ponadto Armenia miała uiszczać co roku trybut na rzecz Egiptu. Począwszy od końca XIII w. nastąpił powolny upadek królestwa, walki o tron pomiędzy poszczególnymi przedstawicielami silnie rozrodzonej dynastii Hetumidów oraz rywalizującym z nią spokrewnionym rodem z Poitiers-Lusignan rządzącym Królestwem Cypru. W 1375 r. po opanowaniu przez Mameluków z Egiptu stolicy państwa Sis, Królestwo Armenii Mniejszej przestało istnieć. Ostatni władca król Leon VI (V)
dostał się do niewoli muzułmańskiej, w której pozostawał przez kilka lat, został uwolniony dzięki wstawiennictwu króla Kastylii i zmarł na wygnaniu we Francji w 1393 r. nie odzyskawszy utraconego tronu. Prawa do korony przekazał swojemu kuzynowi Jakubowi I królowi Cypru. Odtąd władcy Królestwa Cypru nosili również tytuł królów Armenii Mniejszej. 


 
Dynastia Rupenidów
  1080-1095   Rupen I (pan w Gobidar i Goromosol )
 
1095-1102   Konstantyn I (syn)
 
1102-1129   Toros I (syn; książę armeński w Cylicji,
                                Armenii Mniejszej)
 
11229         Konstantyn I (syn)
 
1129-1138   Leon I (brat; usunięty)

 
1138-1145   rządy Bizancjum

 
Dynastia Rupenidów
  1145-1169   Toros II (syn Leona I)
 
1169-1170   Rupen II (syn)
 
1170-1175   Mleh I (syn Leona I)
 
1175-1187   Ruben III (bratanek)
 
1187-1219   Leon I
(II) "Wspaniały" (brat; król od 1199)
 
1219-1252   Izabela (Zabel) (córka)  
  
 
Dynastia z Poitiers
  1222-1224   Filip z Antiochii (1 mąż Izabeli;
                    syn Boemunda IV "Jednookiego" księcia Antiochii
                    i hrabiego Trypolisu; usunięty)

 
Dynastia Hetumidów
  1226-1269   Hetum I "Wielki" (2 mąż Izabeli)
 
1269-1289   Leon II (III) (syn)
 
1289-1293   Hetum II (syn; abdykował)
 
1293-1294   Toros I (III) (brat; abdykował)
 
1294-1296   Hetum II (ponownie; usunięty)
 
1296-1299   Sempad I (brat; usunięty)
 
1297-1298   Konstantyn I (III) (brat; abdykował)
 
1299-1301   Hetum II (po raz trzeci)
 
1301-1307   Leon III (IV) (syn Torosa III)  
 
1308-1320   Oszin I (syn Leona II)
 
1320-1341   Leon IV (V) (syn)

 
Dynastia z Poitiers-Lusignan
  1342-1344   Konstantyn II (IV) (właściwie Wit z Lusignan;
                    syn Izabeli, córki Leona III i Amalryka II regenta
                    Królestwa Cypru)

 
Dynastia Hetumidów
  1344-1362   Konstantyn III (V) (wnuk Konstantyna z Neghiru
                    brata Hetuma I "Wielkiego")
  1362-1373   Konstantyn IV (VI) (brat stryjeczny)
  
 
Dynastia z Poitiers-Lusignan
  1373-1375   Leon V (VI) (bratanek Konstantyna III, usunięty)

 
1375           Mamelucy z Egiptu opanowują Cylicję